الیوم، فی مجتمعنا، وعلی الرغم من التطورات الإیجابیة فی مجال الانتظار وبناء الثقافة المهدویة، إلا أن الکثیر من التحدیات والمضار تلاحظ فی مجال مناصرة المهدی والإیمان به. وهذه الضرورة تتطلب إعادة تعریف ثقافة الانتظار بنظرة تحلیلیة وتفعیل قابلیاتها الداخلیة للتعامل مع هذه الظاهرة. وبناء علی ذلک، فقد قام مؤلفا الدراسة الحالیة، وباستخدام المنهج الوصفی التحلیلی، بدراسة قابلیات ثقافة الانتظار فی التعامل مع أدعیاء المهدویة الکاذبین، وتوصلوا فی النهایة إلی نتیجة مفادها أن ثقافة الانتظار تقوم علی ثلاثة مؤشرات داخلیة: البصیرة والنزعة والسلوک المبنی علی المهدویة وولایة الإمام العصر قادرة علی حمایة المجتمع المنتظر من التیارات المنحرفة؛ لأن ثقافة الانتظار فی حد ذاتها تستفید من عناصر الولاء للإمام وأولیائه الحقیقیین، والبراءة من أعدائه وموالیهم، ومعرفة مکانة الإمام وجبهة ضده، وتهذیب وتصفیة فی مجال المحبات والنفسانیة وما إلی ذلک ومجموعة هذه العوامل هی سبب الأمن النفسی للمنتظرین من ضرر المیل نحو أصحاب الادعاءات الکاذبة.

لقد أحدث أدعیاء المهدویة بادعاءاتهم الکاذبة وغیر الصحیحة العدید من التحدیات والأضرار فی مختلف الجوانب الشخصیة والاجتماعیة والدنیویة والآخرویة والمادیة والروحیة والمعرفیة وفی السلوک والعمل وغیرها لدی المنتظرین والمجتمع المنتظر. ومن هذه التحدیات التی تواجه المنتظرین ما یلحقهم من ضرر من قبل أدعیاء المهدویة فی الأبعاد المعرفیة والسلوکیة ویوفر الأساس للانحرافات فی المجال المعرفی والسلوکی للمنتظرین. ومن أجل حل هذه المشکلة، ینبغی إجراء بحث شامل فی هذا الصدد وقد قام هذا البحث بحل التحدیات المعرفیة والسلوکیة لدی المنتظرین والمجتمع المنتظر، بالأسلوب الوثائقی والمکتبی وبمعالجة المعلومات بطریقة وصفیة وتحلیلیة. والنتائج التی تم الحصول علیها من هذا البحث هی أن طرقا مثل الحیاة العقلانیة هی الطریق للخروج من الحیاة الجاهلة، والتمرکز حول العالِم الدینی هو الطریق للخروج من تجنب العالِم، والنجاة الحقیقیة هو طریق للخروج من النجاة المتخیلة والخلاص الموهوم، والرغبة نحو السلام هی طریق للخروج من العدوانیة.

چکیده فارسی:یکی از زیرشاخه های مباحث مهدوی، بحث نشانه های ظهور است. در کنار عبارت نشانه های ظهور، عبارت نشانه های قیام نیز مطرح شده است. واژه «علائم الظهور» در زبان عربی و «نشانه های ظهور» در زبان فارسی، در پژوهش ها و تحقیقات مهدوی فراوان به کار رفته است و برخی محققان با قطعی دانستن ورود این عبارت در معارف مهدوی، به بحث درباره این موضوع پرداخته اند، اما با بررسی آموزه های مهدوی روشن می شود که این عبارت نه تنها در روایات، بلکه در بیان دانشمندان هم عصر پیشوایان معصوم (ع) نیز به کار برده نشده است. در نتیجه برخی محققان در به کارگیری این واژه تردید کرده اند. این تحقیق بر آن است ضمن بیان تفاوت های میان واژه قیام و ظهور در ادبیات دینی، با بیان شواهد و مستندات لازم، دلایل درستی به کارگیری عبارت نشانه های ظهور و سازگاری آن با آموزه های مهدوی را تبیین و پیامدهای این دیدگاه را نمایان کند. چکیده عربی: البحث و المناقشة فی علامات الظهور کان من القضایا التی نوقشت فی مناقشات مهدویة. و مع البحث عن هذه العلامات، یناقش المناقشون فی علائم القائم ایضاً. علی رغم انّ مصطلح "علامات الظهور " باللغة العربیة و "نشانه های ظهور" باللغة الفارسیة فی مباحث المهدویة کثیرا ما تُستخدَم و ورود هذه المصطلحات فی المهدویة کان من المسلّمات عند الباحثون فی هذا الموضوع و یناقشون فیه علی وجه الیقین؛ و لکن یدّعی فی جانب آخر انّ الرجوع الی معارف المهدویة یوضح لنا انّ مصطلح «علامات الظهور» لم تستخدم فی احادیث الائمة المعصومین (ع) و لا فی بیان العلماء الذین عاشوا فی عصر الائمة (ع). و نتیجتاً انّ بعض العماء یترددون فی استخدام هذه العبارة. و الهدف من هذه الدراسة بیان الفرق بین کلمة الانتفاضة و الظهور فی الأدب الدینی من خلال توفیر أسباب حق الأدلة اللازمة للقیام علی أنها علامات الظهور وکیفیة التکیف و ماهیت مفهومها فی تعالیم المهدویة و العواقب المترتبة علی هذا الشکل لإظهار.

چکیده فارسی:«پس نگری»، یکی از روشهای موثر آینده پژوهی برای رقم زدن آینده های بلند مدت است. در مقاله حاضر با بهره گیری از این روش تلاش شده است وجوه الگویی ارتباطات در جامعه مهدوی برای جامعه امروز، بررسی و به سوالاتی نظیر چگونگی وضعیت ارتباطات در جامعه فعلی؛ ویژگی های ارتباطات در «جامعه حدی» (جامعه الگویی) و گام های مورد نیاز برای تحقق چشم انداز مورد نظر، در خصوص ارتباطات مناسب در جامعه حدی پاسخ داده شود. روش پژوهش مورد استفاده، بهره گیری از روش کتابخانه ای و بررسی مستندات موجود در زمینه مهدویت و مصاحبه با تعدادی از کارشناسان رسانه بوده است. دستاورد این پژوهش عبارت است از این که اسلام دین حق است و باید ندای حق را به گوش همگان رساند و از آن جا که مسلمانان طالب خیر و سعادت همه بشر هستند، این خیرخواهی اقتضا می کند با بهره گیری از دانش ارتباطات، رسانه ای زمینه ساز و منتظر، برای تحقق مدینه فاضله و جامعه مورد نظرامام زمان (عج) فراهم آوریم و با استفاده مناسب از امکان های سخت افزاری و نرم افزاری، محتوای اسلام و آثار ارزشمند آن را به جهانیان ارائه دهیم که البته این مهم، به تربیت نیروی انسانی و زیر ساخت های فنی نیازمند است. چکیده عربی:مما لاشک فیه فإن «بعد النظر» واحدة من الطرق والاسالیب المؤثرة والفعالة للدراسات والتحقیقات المستقبلیة من أجل تشخیص المعالم الأساسیة للمستقبل البعید. وسعت هذه المقالة وبالاستفادة من هذا الاسلوب علی دراسة هذا الأمر وإثبات وجود إنموذج کامل للعلاقات الجامعة فی المجتمع المهدوی للمجتمع المعاصر وایضا قامت بالإجابة علی أسئلة من قبیل ماهی أبعاد وحدود ونمطیة العلاقات الجاریة فی المجتمع الحاضر وخصائص العلاقات وامتیازاتها وسماتها فی «المجتمع المثالی) والخطوات المهمة والضروریة التی تعلب دورا فی تحقیق ذلک، وجری الأعتماد فی هذه التحقیق والبحث علی الاسلوب المکتبی ودراسة المراجع والمستندات والوثائق الموجودة فی موضوع المهدویة وإجراء لقاءات مع عدد من الخبراء والمختصین فی هذا الجانب واما النتائج والثمرات التی خرج بها هذا البحث فهی عبارة عن: ان الدین الإسلامی الحنیف هو دین حق ویجب ان یصل الی جمیع الإنسانیة مهما کان مشربها الفکری والعقدی وبما ان المسلمین هم من یرید الخیر والسعادة الی جمیع بنی جلدتهم فإن ذلک یقتضی ایجاد الأرضیة المناسبة لاجل کسب العلوم والمعارف فی مجال العلاقات والتمهید الجمعی للإنتظار وبالتالی تحقیق المدینة الفاضلة والمجتمع الذی یصبو إلیه مولانا صاحب العصر والزمان (عج) ومن الواضح فإن تعریف البشریة بالإسلام ومعالمه ومبادئه السامیة یحتاج الی العمل فی مجالات شتی وأهمها فی زماننا الحاضر الأستفادة من الإمکانیات الخاصة فی مجال القطعات الکمبیوتریة وعملیات البرمجة وبالطبع فان من لوازم ذلک هو تربیة کوادر إنسانیة فی هذه الأختصاصات قادرة علی العطاء والتأثیر، والعمل علی إیجاد بنی ورکائز فنیة عالیة.

چکیده فارسی:توسعه و پیشرفت در غرب مدرن، بدون کاربست شاخصه های سیاسی، میسر نیست، اما لزوم کاربرد آن در مردم سالاری دینی و در نظام مهدوی، در سایه از ابهام قرار دارد، موضوعی که پژوهشگران بدان بی توجه مانده اند. از این رو، با این پرسش مواجه هستیم که شاخصه های سیاسی توسعه و پیشرفت از منظر اسلام و در حکومت امام مهدی (عج) چیست؟ به نظر می رسد این شاخصه ها در نظام لیبرال دموکراسی، مردم سالاری دینی و در نظام مهدوی در دو بعد کمی و کیفی تفاوت های اساسی دارند. غرض آن که ضرورت دستیابی به نظام مهدوی را در پرتو کالبدشکافی شاخصه های سیاسی توسعه و پیشرفت نشان دهیم. این مقاله رسیدن به چنین هدفی را با روش توصیفی-تحلیلی – مقایسه ای دنبال می کند. ضرورت تاسیس نظامی پسالیبرال دموکراسی برای دستیابی به نظام مهدوی از نتایج این نوشتار است. چکیده عربی:من الطبیعی الحدیث عن إن التنمیة والتطور فی العالم الغربی المعاصر لایمکن لها ان تخطو خطوات وتتقدم الی الأمام من دون وجود المقومات والمؤشرات السیاسیة ولکنها وقعت فی دائرة الإبهام والغموض فی لزوم استعمالها فی الدیمقراطیة الدینیة وفی النظام المهدوی حیث لم یکترث لهذا الموضوع المحقیقین والباحثین ومن هنا فإننا نواجه سؤالاً ملحاً ویطلب الإجابة وهو ماهی المقومات والمؤشرات السیاسیة للتنمیة والتطور من المنظار الإسلامی فی حکومة الإمام بقیة الله الأعظم (عجل الله تعالی فرجه الشریف)؟ وکما یبدو فإن هناک اختلاف وبون شاسع واساسی فی البعدین الکمی والکیفی لتلک المقومات والمؤشرات فی النظام اللیبرالی الدیمقراطی والدیمقراطیة الدینیة وفی النظام المهدوی حیث توضح إن القصد من ذلک هو ضرورة الحصول علی النظام المهدوی فی ظل تشریح وبیان مقومات ومؤشرات التنمیة والتطور وتسعی هذه المقالة الی شرح عملیة تحقیق مثل هذا الهدف وذلک بواسطة الاسلوب الوصفی – التحلیلی – المقارن ومن نتائج وثمارت هذا المقال تأسیس النظام مابعد اللیبرالی الدیمقراطی وذلک من اجل النیل والحصول علی النظام المهدوی.

ولا شک أن أفضل نقطة انطلاق لمواجهة تیارات الأدعیاء المهدویة هی "إصلاح أسالیب التربیة الدینیة" فی النظام التعلیمی والوقایة قبل الوقوع. وإذا تم تعریف أسالیب تدریس المهدویة فی المدارس بشکل صحیح وعلی أساس معاییر مقبولة، فإن مجال قبول دعوة أصحاب الادعاءات الکاذبة سیکون أقل فی المستقبل ولن یکون لمثل هذه الدعاوی، الکثیر من المؤیدین. ومشکلة هذا البحث هی نقاش حول کیفیة تعلیم العقیدة المهدویة للأطفال. النهج العام لهذا البحث هو النوعی والاستکشافی. وقد تم جمع المعلومات بأسلوب وثائقی وتحلیل البیانات فی شکل تحلیل المحتوی. ولذلک، سیتم تحلیل محتوی التعالیم الموجهة إلی المهدویة فی النصوص التعلیمیة للمدارس الابتدائیة. وفی هذا الصدد، یتم أولاً فحص محتوی النصوص المذکورة باستخدام طریقة سیرل فی الفعل الکلامی، ومن ثم یتم تقییم مدی تأثیرها فی قبول أو رفض دعوة أدعیاء الکاذبة، وفی النهایة یتم تقدیم طرق بدیلة لتعلیم العقیدة المهدویة. ووفقاً للتحلیل الذی تم الحصول علیه، فإن کتب "هدیه های آسمان"(مواهب السماء) فی المدارس الابتدائیة تؤکد أکثر علی النموذج الذهنیة للمهدویة، وأفعال الکلام السائدة فیها مقنعة وعاطفیة. ویری باحث هذا المقال أن الانتقال من النموذج الذاتی للمهدویة، واستخدام الکتب التربویة الخاصة، بأفعال الکلام الواجبة والتقریریة، علی نطاق أوسع، یمکن أن یدرّب طلابا أقل تقبلا لتیارات أدعیاء المهدویة. بی تردید اگر روش تربیت در موضوع مهدویّت در مدارس به درستی و بر اساس معیارهای قابل دفاعی تعریف شود، زمینه برای پذیرش مدّعیان دروغین در دوران بزرگ سالی کم تر خواهد شد. مسئله ی این پژوهش بررسی کیفیّت آموزش باورداشت مهدویّت به کودکان است. رویکرد کلی کیفی و اکتشافی است. شیوه گردآوری اطلاعات اسنادی و تحلیل داده ها به صورت تحلیل محتوا انجام شده است. برای این منظور، تعالیم معطوف به مهدویّت در متون آموزشی مدارس ابتدایی برای ارزیابی میزان اثرگذاری بر مقاومت فراگیران در برابر مدّعیان دروغین تحلیلِ خواهند شد. در این راستا، ابتدا محتوای متون یادشده با استفاده از روش کنشِ گفتار سِرل بررسی شده و سپس میزان اثرگذاری آن ها بر پذیرش یا انکار مدّعیان دروغین ارزیابی و در پایان، روش های جایگزینی برای تعلیم مهدویّت معرفی خواهند شد. نتیجه تحلیل نشان می دهد که کتاب های هدیه های آسمان دبستان بیش تر بر مدل ذهن گرایانه مهدویت تاکید دارند و کنشِ گفتاری غالب حاکم بر آن ها، کنش های گفتاری ترغیبی و عاطفی ست. پژوهش گر این مقاله بر این باورست که گذر از مدل ذهن گرایانه مهدویت و استفاده بیش تر کتاب های آموزشی و تسهیل گران کلاس های درسی از کنش های گفتاری تعهدی و اعلامی می تواند دانش آموزانی تربیت کند که پذیرش کم تری نسبت به جریان های مدعی مهدویت داشته باشند. کلیدواژه:مهدویت، محتوای درسی ایران، تحلیل محتوا، کنش گفتاری

کاربردهای «جامعه آرمانی دین» مهدویت در بدنه جامعه منتظر، از جمله مسائل مهم و قابل توجهی است که به دلیل نقش اجتناب ناپذیر آن در تحقق الگویی روشمند که بتواند اهداف و انتظارات جامعه دینی را فراهم کند، مورد توجه محققان و اندیشمندان قرار گرفته است؛ به ویژه این که امروزه وجود تمایلات دینی در جوامع جهانی و حضور تاثیرگذار و انکارناپذیر دین، به سرعت در حال توسعه است. جامعه منتظر، در صورتی می تواند در ترسیم وضعیت آینده جهان، جامعه ای با کیفیت و اثر گذار و الگویی برای دیگر ملت ها باشد که بر اصول و آرمان های خود پافشاری کند و بایسته های جامعه آرمانی دین (مهدویت) را سر لوحه فعالیت خود قرار دهد. تبین کاربردهای جامعه آرمانی دین (مهدویت)، از قبیل کارکرد سیاسی با هدف تاثیر گذاری بر آینده جوامع، کارکرد فرهنگی متاثر از فرهنگ انتظار، کارکرد عقیدتی، با هدف عمق بخشی و اصلاح باورها و بومی سازی آن در متن جامعه منتظر؛ می تواند گام موثری به منظور برنامه ریزی و حرکت به سوی ساختن آینده ای درخشان و نهایتا زمینه سازی برای ظهور امام عصر تلقی گردد. چکیده عربی:لانجافی الحقیقة إذا قلنا إن وجود التصورات والمقاصد والإستخدامات (فی المجتمع الدینی الفاضل) للمهدویة فی جسد المجتمع المنتظر هو واحدة من المسائل والقضایا المهمة والأساسیة التی وقف عندها المحققون والعلماء ملیئاً وأعطوها إهتماماً کبیراً وذلک لما لها من دور فعال فی عملیة تحقیق القدوة الواضحة والتی یمکنها من تهیئة الأرضیة المناسبة للأهداف والتوقعات والمتطلبات التی یبغیها المجتمع الدینی خاصة وإننا نری سرعة ونمو الرغبة الدینیة والجنوح لدی المجتمعات البشریة والحضور المؤثر والشاخص للدین فی جمیع الشؤون والجوانب. ویمکن للمجتمع المنتظر أن یرسم المعالم والخطوط العریضة للمستقبل العالمی ویکون مجتمعاً متکاملاً ومؤثراً وقدوة للسائر الشعوب والملل وذلک حینما یحافظ علی الأصول والأهداف التی ینشدها ویعمل بکل همة وعزیمة لتطبیقها وأن یضع واجبات المجتمع الدینی الفاضل (المهدوی) فی سلّم اولویاته وإهتمامته الأساسیة، ومن المؤکد فإنه یمکن ان تکون الإستخدامات والأداءات الخاصة بالمجتمع الدینی الفاضل (المهدوی) من قبیل الأداء السیاسی الذی یهدف الی وضع البصمات فی المستقبل البشری والأداء الثقافی المتأثر والنابع من ثقافة الإنتظار والأداء العقائدی الذی یسعی الی تجذر وإصلاح العقائد وتوسعتها فی المجتمع المنتظر لها الآثر الواضح والخطوات العملیة من أجل التخطیط والحرکة صوب بناء المستقبل الواعد والمشرق للإنسانیة وفی النهایة توطأت الأرضیة والتمهید لظهور مولانا صاحب العصر والزمان واستقرار حکومته ودولته الکریمة.

چکیده فارسی:انتظار، مهدویت، اتحاد و انسجام اسلامی و امت واحده اسلامی از مقوله هایی اند که ارتباط ویژه و خاصی با هم دارند. در این تحقیق سعی بر این است که نخست، انتظار و وحدت و امت واحده از منظر قرآن و روایات بررسی شود و تا حدودی وجوه تشابه آنها و ارتباط عمیقشان به دست آید. در ادامه، شاهد و دلیل بر شکل گیری امت واحده در صدر اسلام با تدبیر و درایت رسول گرامی اسلام (ص) بیان می شود که برگرفته از وحی و تعالیم آسمانی است. در حقیقت، در دوره آخرالزمان هم مقوله انتظار در فراهم شدن بسترهای لازم برای تشکیل امت واحده اسلامی تاثیر شگرفی دارد. در نهایت، به مدینه فاضله و تمدن اسلامی که در جهت فرهنگ انتظار پدید می آید، توجه می شود. چکیده عربی:الانتظار، المهدویة، الوحدة و التضامن الإسلامی و الأمة الإسلامیة الواحدة هی مفاهیم بینها علاقة خاصة و ارتباط بعضها بالبعض الآخر.قام الباحث فی هذه الدراسة أولاٌ: بتحلیل مفهوم الإنتظار و الوحدة و الأمة الواحدة من منظار القرآن والروایات للعثور علی أوجه الشبه فیما بینها إلی حدّ ما و مدی ارتباطها العمیق. و استدلّ مستشهداً علی ذلک بتشکیل الأمة الواحدة فی الصدر الإسلامی الأول، و ذلک من خلال تدبیر و حکمة النبی المستمدة من الوحی و التعالیم الإلهیة. إن لمقولة الانتظار فی آخر الزمان تأثیراً کبیراً فی الحقیقة من خلال التمهید و الإعداد للقضایا اللازمة و المطلوبة فی تشکیل و إقامة الأمة الإسلامیة الواحدة.و أشار الباحث فی الختام إلی ضرورة التوجه إلی المدینة الفاضلة و الحضارة الإسلامیة لإیجاد و إ ظهار ثقافة الانتظار.

چکیده فارسی:«موعودگرایی» (مهدویت)، به عنوان میراث گران بار مذهب شیعه از زوایای مختلفی بررسی شده است. با این حال، توجه به کارکرد آن در پیدایش بزرگ ترین انقلاب قرن می تواند زوایای پنهان آن را نمایان سازد. از طرف دیگر، انقلاب اسلامی ایران از زوایای مختلفی برای پژوهشگران موضوع جذابی بوده است. به همین دلیل، شماری از جامعه شناسان به نام کوشیده اند از یک سو عوامل و از دیگر سو آثار آن را تحلیل کنند و از پیچیدگی اش بکاهند. برای تبیین کارکرد مهدویت در پیدایش انقلاب اسلامی، می توان از سه مدل جامعه شناختی بهره برد: «مدل روانشناختی- ذهنی»، «مدل ساختی- سازمانی» و «مدل گفتمانی». گرچه رجوع به سخنان رهبران انقلاب نشان می دهد که مهدویت در دو مدل ذهنی و ساختی، به کار گرفته شده است، نباید این آموزه مترقی را صرفا در این دو مولفه به انحصار کشید. مهدویت با ایجاد گفتمانی برنامه دار در برابر گفتمان قدرت، توانست مشروعیت حاکمیت موجود را به چالش کشیده، برای تاسیس یک حکومت جدید با ارزش های جایگزین برنامه ای ارائه کند. این را می توان کارکردی بزرگ برای مهدویت در جامعه ایران دانست. چکیده عربی:من الملاحظ فإن «الموعود» (المهدویة) والتی شکل منعطفاً مهماً وموروثاً غنیاً للمذهب الشیعی جری التطرق إلیه وبحثه من زوایا مختلفة، ومع هذا فإن تسلیط الضوء علیه ومعرفة مدی أهمیته فی إنتصار أعظم وأکبر ثورة شهدها القرن الحالی سوف یکشف ویمیط اللثام عن الکثیر من الزوایا والحقائق الخفیة، هذا من جهة ومن جهة ثانیة فإن نفس الثورة الإسلامیة الإیرانیة قد جلبت أنظار وإهتمامات وأضحت موضوعاً جذباً للعدید من المحققین والمتابعین وذلک من زوایا مختلفة ولهذا الدلیل فقد سعی الکثیر من علماء الإجتماع المعروفین الی تحلیل العوامل التی ساهمت فی تحقیقها من طرف وتحلیل الآثار والتبعات الناتجة عنها والتقلیل من تعقیداتها، ویمکن الإستفادة من ثلاثة عوامل وذلک لتبین وتوضیح القضیة المهدویة وتأثیرها المباشر وغیر المباشر فی ظهور الثورة الإسلامیة وهی:«إنموذج المعرفة النفسیة – والمعرفة الذهنیة» و «الإنموذج البنائی – التنظیمی» و «الإنموذج الخطابی» ومع إن الرجوع الی کلام قیادات الثورة یُظهر بإن المهدویة أستعملت وطبقت فی الإنموذجین الذهنی والبنائی ولاینبغی بشکل من الأشکال تأطیر هذه التعالیم المتعالیة وحصرها فی هذین الإنموذجین والمکونین، ولاشک فإن المهدویة استطاعت ومن خلال إیجادها وإعتمادها الخطاب الممنهج فی مقابل خطاب القوة والقدرة من وضع مشروعیة السلطة والحکومة امام تحدیات جمة الأمر الذی أدی بها الی الإقدام علی تقدیم إطروحة ومشروع ناضج لتأسیس حکومة جدیدة تحمل قیم رفیعة ومبادئ سامیة بدلاً منها وهذا دلیل ناصع علی تأثیر وفاعلیة ومواطن القوة للمهدویة فی المجتمع الإیرانی.

إنّ القوی الاستعماریة قامت بتعریف، وتحدید، وسرد ماهیة الدول المستعمرة أی «الآخر»، وفقاً لمنظومتها المعرفیة وخدمةً لأهدافها الاستعماریة. وجاءت روایة «شوق الدرویش» لتسرد کیف قام المستعمر لیکون هو المانح الأخیر للمعانی والمقاصد والشرعیات، ونتج عن ذلک تزییف المسار التاریخی للجماعات الأصلیة. جاءت الروایة ملیئة بالرموز الدینیة التی تلائم الخلفیّة التاریخیة للأحداث، تصارع بین الاتجاه الإسلامی المهدوی والاتجاه المسیحی الأرثوذکسی فی السودان. نهدف فی هذا البحث وبمنهج وصفی _ تحلیلی، إلی التعرف علی کیفیة تقدیم الروایة قراءة متبصرة لجزء من تاریخ الثورة المهدیة الذی یُقلب من خلالها موازین الهیمنة المرکزیة لصالح الواقع وذلک فی ظلّ المحاولات الاستعماریة التی رمیت الشعوب الآصلیة خاملة لا یشار إلیها إلّا بوصفها فئات یجب أن تمحی ثقافاتها. فجری تمثیل أحوال الدول المستعمرة بصور بدائیة غامضة، لیقع فصلها عن ثقافتها فتتوهم بأنّ القطیعة معها ستقودها إلی الحداثة. فتصف هذه الروایة کیف عاش الشرق هاجس القلق والهشاشة والحیرة اتجاه مرجعیاته، حیث لم یکن أمامه سوی اتباع الآخر الغربی، خاصة فی الشخصیة الرئیسیة «بخیت مندیل» إذ وجد نفسه  فی أطُر محددة لا یسمح له بالاندماج العالمی ولا یقبل له بتطویر هویته الخاصة. من ضمن الآلیات التی جاءت بها الروایة لتقدیم هذه الصورة هی تمثیل التعالق الدینی – التاریخی فی زاویة هامة، ذلک لأنه یوصف التاریخ کمادة منتهیة ثابتة، لا یجوز المساس بها، لکن الروایة باعتبارها نص مبنی  علی التخییل جعلت التاریخ  محل التشکیک فجاءت  بظلال الشک علی التاریخ الذی روی «الثورة المهدیة» بأنها حرکة دامیة تخریبیة.